Treinramp bij Weesp (1918)
De zwaarste spoorwegramp van Nederland tot 1962: hoe de spoordijk bij Weesp op 13 september 1918 bezweek
Kort antwoord: op vrijdag 13 september 1918 om 10:25 uur ontspoorde bij Weesp de sneltrein van Amersfoort naar Amsterdam, toen de spoordijk vlak bij het station onder de trein bezweek. 41 mensen kwamen om het leven en 42 raakten gewond. Het was de zwaarste spoorwegramp in Nederland tot de ramp bij Harmelen in 1962.
Wat er gebeurde
Sneltrein 102 reed die ochtend over de lijn Amersfoort–Amsterdam, onderdeel van de spoorlijn Amsterdam–Zutphen. De trein werd getrokken door locomotief HSM 520 en bestond uit elf rijtuigen van twee spoorwegmaatschappijen: vier van de Staatsspoorwegen (SS) en zeven van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM), een mengeling van houten en ijzeren wagens. De aankomst in Amsterdam stond gepland voor 10:40 uur.
Vlak na station Weesp klimt het spoor over een dijk omhoog naar de spoorbrug over het toenmalige Merwedekanaal, het huidige Amsterdam-Rijnkanaal. Daar, om 10:25 uur, gaf de spoordijk over een lengte van ongeveer 90 meter mee. De trein ontspoorde en rijtuigen stortten van de dijk. Vooral de houten rijtuigen boden weinig bescherming.
De oorzaak: een verzadigde spoordijk
In de dagen voor de ramp had het langdurig en hevig geregend; de NOS spreekt van ongeveer 100 millimeter in enkele dagen. Het zandlichaam van de spoordijk raakte verzadigd met water, en daarnaast drong er grondwater in vanuit het naastgelegen kanaal. De trillingen van de passerende trein brachten het drijfnatte zand in beweging, waarna de dijk bezweek.
Hulpverlening en herstel
Een chirurg die zelf in de trein zat, verleende direct eerste hulp. Om 11:40 uur arriveerde de eerste hulptrein, uit Naarden-Bussum. De gewonden werden per trein en per boot naar Amsterdam gebracht; de eersten kwamen om 12:55 uur aan op station Muiderpoort.
Het herstel van de spoordijk kostte maanden. Na zes dagen kon één spoor weer gebruikt worden, met een maximumsnelheid van 5 km/u. Pas op 2 december 1918 waren beide sporen weer in gebruik.
De slachtoffers
Onder de 41 doden waren de wielrenner Henri Gorter en Firmin De Smet, zoon van de Belgische schilder Gustaaf De Smet. Dat de ramp ook de sportwereld raakte, maakte het nieuws er in 1918 nog groter.
Let op: online wordt soms geschreven over “41 gewonden”. Dat klopt niet: 41 is het aantal doden; het aantal gewonden was 42.
Gevolgen: de geboorte van de grondmechanica
De ramp maakte pijnlijk duidelijk hoe weinig er bekend was over het gedrag van zand en grond onder belasting. Als direct gevolg richtte ingenieur Keverling Buisman aan de Technische Hogeschool Delft het Laboratorium voor Grondmechanica op, een voorloper van het huidige kennisinstituut Deltares. De treinramp bij Weesp staat daarmee aan het begin van een vakgebied waarin Nederland wereldwijd toonaangevend werd.
Herdenking in 2018
Op donderdag 13 september 2018, precies honderd jaar na de ramp, werd de treinramp in Weesp herdacht. Genodigden, onder wie Pieter van Vollenhoven, kwamen per stoomtrein naar Weesp; spoorbeheerder ProRail sprak er over de lessen van 1918, en schoolkinderen hielden een wedstrijd dijkbouwen.
Veelgestelde vragen
Wanneer was de treinramp bij Weesp?
De treinramp bij Weesp vond plaats op vrijdag 13 september 1918, om 10:25 uur 's ochtends.
Hoeveel slachtoffers vielen er bij de treinramp van Weesp?
Bij de treinramp bij Weesp kwamen 41 mensen om het leven en raakten 42 mensen gewond.
Wat was de oorzaak van de treinramp bij Weesp?
De spoordijk bij station Weesp, vlak voor de spoorbrug over het Merwedekanaal, zakte over een lengte van ongeveer 90 meter in. Door dagenlange regen en kwel vanuit het kanaal was het zand in de dijk verzadigd geraakt; de trillingen van de passerende trein brachten de dijk aan het schuiven.
Was de treinramp bij Weesp de zwaarste van Nederland?
De treinramp bij Weesp was de zwaarste spoorwegramp in Nederland tot de treinramp bij Harmelen in 1962.
In English: the Weesp train disaster of 1918
The Weesp train disaster happened on Friday 13 September 1918 at 10:25, when express train 102 from Amersfoort to Amsterdam derailed just past Weesp station. After days of heavy rain the railway embankment leading up to the bridge over the Merwede Canal (today the Amsterdam-Rhine Canal) had become saturated and collapsed over about 90 metres under the train. 41 people were killed and 42 injured, making it the deadliest railway accident in the Netherlands until the Harmelen disaster of 1962. The accident led to the founding of the Soil Mechanics Laboratory at Delft. More about the town in our English guide to Weesp.
Meer over de geschiedenis van Weesp
De komst van de spoorlijn in 1874 veranderde Weesp ingrijpend; de ramp van 1918 is daar een tragisch hoofdstuk van. Lees het volledige verhaal van stadsrechten tot fusie met Amsterdam in de geschiedenis van Weesp, of ontdek de bezienswaardigheden die nog aan die geschiedenis herinneren.
Bronnen: Wikipedia (Treinramp bij Weesp), NOS (2018), ProRail (2018), SpoorPro, Sportgeschiedenis.nl. Laatst gecontroleerd op 26 september 2026.